4 Yorum

Fütürizm, bilimkurgu ve yaratıcılık

Türkiye’de bu işle ilgilenen kişilerin sayfalarına baktım, İngilizce “futurism” kelimesini “fütürizm” diye çevirmeyi tercih etmişler. Bana “futürizm” ya da doğrudan “futurizm” şeklinde de yazılabilirmiş gibi geliyor, ama o kadar da önemli değil. Klasik bir çeviriyle “gelecekçilik” ya da ona benzer bir Türkçe karşılığını ise neden tercih etmediklerini bilemiyorum, kendilerine sormak lazım, sonuçta isim kendi isimleri. İlginizi çekerse, derneklerinin sitesine bu linkten ulaşabilirsiniz.

Ben de sahiplerinin tercihine saygı göstererek fütürizm diye bahsedeceğim. Bu akımın tanımı kendi sitelerinde şu şekilde veriliyor:

Fütürizm; ‘oluşmuş bir gelecek vardır, biz ona gider ya da onu tahmin ederiz’ şeklindeki algıyı değiştirmeyi hedefleyen bakış açısıdır. 21’inci yüzyılın fütürizmi, bilgi ve teknolojiyi kullanarak muhtelif gelecekler oluşturulabileceğini kabul eder ve yaşamın tüm boyutları için alternatif senaryolar ile olumlu gelecek tasarımı yapılabileceğini benimser. Bu yaklaşım, multidisipliner, uzgörülü (uzak, uzman, uzlaşmacı), yenilikçi, stratejik ve sürdürülebilir öneriler geliştirmeyi hedefler.

Fütürizm akımı, yine bu sitede yazdığına göre, 1909’da yayınlanan bir manifesto ile başlamış. Söz konusu manifestoyu ve yüzyıl sonra yenilenmiş hali olan “2009 manifestosu”nu okumak isterseniz, onlar da burada.

Konuyla ilgili bilgilerim, bu sayfaları okuyarak edindiklerimden oluşsa da, bence ilginç bir akım, üstelik işlerinin de oldukça zor olduğunu teslim etmek lazım. Çünkü, dünyanın gelişimi öyle beklenmedik, acayip şekillerde yol alıyor ki bunlar için önceden fikir yürütmek hem bilgi, hem cesaret, hem de oldukça hayalgücü isteyen bir iş olsa gerek. Ayrıca, bu fikirlerin ne kadarının gerçekleştiğini, ne kadarının daha sonra olanlar ile hiçbir ilgisi alakasının olmadığını ise zaman belirliyor. Yeni de eğlenceli ve beyin açıcı bir akıl yürütme egzersizi olduğunu düşünüyorum.

İşte bu gelecek hakkında akıl yürütme tanımlaması açısından, bence fütürizm bilimkurgu ile oldukça yakın bir alan. Tamam; birinin kurgusal olduğu (bilimkurgunun yani), diğerinin ise olmadığı göz önüne alındığında farklı oldukları da bir gerçek, ama bazen kurgu ile düşünce-fikir-denemeler birbirine karışabilir gibime geliyor.

Bilimkurgu olsun, fütürizm akımı olsun benim için yaratıcılık ve hayalgücü ile oldukça ilgili oldukları için ilgi alanıma giren konular. İçlerinde çok beğendiğim eserler yok değil, ama temel olarak içinde bulunduğumuz dünyadan başka bir dünyayı düşlemeyi (ya da öngörmeyi çalışmayı diyeyim) özünde hoş ve naif bir aktivite olarak görüyorum. Dediğim gibi, ciddiye almadığımdan değil, nedenini düşündüğümde -en azından bir parça da olsa-  insanların çevrelerini kuşatan gerçek dünyadan kaçış özleminden besleniyorlar gibi geliyor bana.

Yurtdışında bilimkurgu ve bilim dergileri oldukça fazla olduğu için, bu konuda yayınlanmış oldukça ilginç örneklere rastlamak mümkün. Türkiye’de  ise bilim dergileri var ama şu anda yayınlanmakta olan bilimkurgu dergisi var mı, ben bilmiyorum. Bunu okuyanlardan bilen varsa, bir yorumla ya da mail atarak bildirirse çok da sevinirim.

İşte o diğer ülkelerde sürüsüyle rastlanan, uzun süreli yayınlarda zamanında yayınlanmış ilginç örneklerden birine yer vermek istedim. 1936 yılında Japonya’daki Shōnen Club dergisi, gelecekteki yolcu taşıma araçlarının nasıl olabileceği üzerine çeşitli tahminlerde bulunup, bunların illüstrasyonlarını basmış. İlk örnek aşağıda, kalanlarını ise yazının devamında bulabilirsiniz. Hoşunuza gideceklerini tahmin ediyorum.

Dergide asıl olarak “Dünya Taşımacılık İcatları Yarışması” başlığıyla yayınlanan bu resimli makalenin verdiği ilk örnek, aşağıda görebileceğiniz gibi, top şeklinde bir tekerleğe sahip bir araba. Resmin açıklamasında, orijinal olarak bir Alman mucitin fikrine dayandığı belirtilen bu arabadaki top şeklindeki  (tahminen lastikten yapılma) tekerlekler, hem yolda daha düzgün yol almayı sağlayacak, hem de bir kaza anında bir nevi “airbag” görevi görecekti.  Altındaki yazıları önce takvim zannettim ama sanırım konuyla ilgili açıklamalardan oluşuyor.

Devamı için tıklamanız yeterli..

Aşağıda gördüğünüz ultra-hızlı uçağın ise bir Amerikan mucidinin fikri olduğu belirtilmiş. Uçak, bu müthiş hıza arkasındaki iki büyük boruda yer alan ve havayı hızla püskürten pervaneler aracılığıyla ulaşabilecekmiş (mucidinin belirttiğine göre).

Süper hızlı uçak

Bu örnekte ise yolcuların güvenliğinin öncelikli olarak düşünüldüğü bir yolcu gemisi fikrinin illüstrasyonunu görebilirsiniz. Acil bir durum anında, geminin gövdesinin açılıp içinden kurtarma botlarının çıkabildiği bu modelde, yolcuların bu botlar aracılığıyla daha çabuk ve güvenli bir şekilde tahliye edilmesi amaçlanmış. Standart ekipman olarak, yolcuları kurtarma olanağı sağlayan bu model ne yazık ki hiçbir zaman yapılmamış. Tahminim, şirketlerin oluşacak masrafları göz önüne alamadığı ve bu yüzden bu fikri uzun yıllar boyunca halktan gizledikleri yönünde.

İçinden kurtarma botları çıkan gemi

Yine bir Amerikan mucidin fikrine dayanan bu dizayna göre, taşıma aracının bir monorail üzerinde ilerlemesi ve bu şekilde resimde de görüldüğü gibi dağları tepeleri aşması öngörülmüş. İki tekerleği bulunan bu araç, her ne kadar pek güvenli gibi görnmese ve sanki her an savrulabilecekmiş gibi bir hali olsa bile, aslında tepesindeki son derece kuvvetli uçak pervanesi ile geniş kuyruk yapısının yardımıyla vadilerin arasında kıvrılırken dengesini kaybetmeyeceği öngörülen bir araç. Bir de, araç istasyonlarda durduğu zaman yanlarından ekstra tekerlekler çıkıp devrilmesini önlüyormuş, onu da eklemeden geçmeyelim.

raylı taşına aracı - isimsiz

Son örneğimiz ise, savaş amacıyla tasarlanmış bir sürat motoruna ilişkin bir çizim. Oldukça güçlü olacaklarını tahmin edebileceğimiz bu sürat motorlarının ilgin yönleri ise, her iki taraflarında yer alan paletler. Açıklamaya göre, bu paletler sürat motorlarının su üzerinde, sanki kara üzerinde ilerleyen tanklar gibi sağlam ilerlemesini sağlayacakmış. Ama bu fikir de nedense göz ardı edilmiş yıllar boyu.

Paletli sürat motoru


4 comments on “Fütürizm, bilimkurgu ve yaratıcılık

  1. Çok güzel bir yazı, ayrıca yazıdaki dernek linkine de göz atma fırsatım oldu.

    Fütürizm ve bilim kurgu arasında olabileceğini düşündüğün bağlantıyı bende düşünüyorum. İki alanında çıkış noktasının gelecekteki farklı dünya olması sebebiyle en azından çalakalem alınan notlarda büyük benzerlikler olacaktır.

  2. Sitenin facebook sayfasına bir yorum yapmış birisi, hoşuma gitti… Şöyle diyor:

    “[Öyle] çevirmeyenler fütursuzluk yapmışlar :)”

    Süper kelime oyunu, yaratıcı ve güzel harbiden…

  3. Bir ekleme olarak, fütürizmle ilgili şunu da belirtmek lazım: Tarihsel fütürizme baktığımız zaman, gelecekçi bakış açısı kadar ön plana çıkan bir yön daha söz konusu aslında; bu da yıkıcılık. İlk manifestolarında bunu açıkça dile getirdiler. Savaşı ve yıkımı yücelttiler çünkü “gelecekçilik” kavramını mutlak yenilik anlamıyla besliyorlardı. Bunun için ilk koşul, eskinin tam anlamıyla yerle bir edilmesiydi.

    Taşıtlar gerçekten çok ilginç. Özellikle top tekerlekli otobüs :)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: