13 Yorum

Akıllı ve yetenekli insanlar neden başarısız olurlar?

Zeka başarıyı getirir mi?Bugünlerde zeki insanlara kafayı taktığımı düşünüyor olabilirsiniz, önemli değil. Yani sizin böyle düşünebiliyor olmanız önemli de (=sizin düşünceleriniz herşeyden değerli sevgili okuyucularım), öyle bir kanıya kapılmış olma ihtimaliniz veya bunun doğru olması bence kötü birşey değil. Düşünebilirsiniz, bunun bana bir zararı olabileceğini sanmam. Hatta başka şeyler de düşünebilirsiniz ve ben sizin neler düşünebileceğinizi düşünmeye kalkışacak olsam, kabul edersiniz ki başka birşey düşünmeme zaman kalmaz ve bu yazıları yazamam. Hoş, bunun da kötü birşey (=bir kayıp) olup olmayacağı da tartışılabilir, ama ben bu girişi burada artık keseceğim. İstesem uzatamaz mıyım? Uzatırım, ancak bir yararı yok.

Şimdi ben size üst üste zeki insanlar hakkında iki yazı yazmamın, üstelik bunları çok yakın aralıklarla yayınlamamamın bir tesadüf olduğunu söylesem ne fark eder? Bu neyi kurtarır? Siz düşüneceğinizi düşündünüz bir kere. Yeter, bu konuyu tartışmak istemiyorum, uzatmayın lütfen.

İnsan, internette dolanırken ilginç şeylere rastlayabiliyor. Örneğin, ben bugün Robert Sternberg‘in 1994 yılında yayınlanmış “In Search of Human Mind” isimli, konusunda bir başyapıt sayılan kitabından, zeki ve yetenekli insanların hayatta neden yeteri kadar başarı gösteremedikleri üzerine bu kısa derleme-makaleyi bulmasaydım, emin olun ki şans eseri internet denizinde bu makaleye rast gelmeniz çok ama çok zor olurdu.

Ha derseniz ki biz de gider çok  merak edersek kitabın kendisini bulup alırdık, tamam kabul, o zaman ben de size kitabın Amazon’daki linkini veririm, böylece tam olarak ne hakkında konuştuğumuz hakkında biraz daha bilginiz olmuş olur. Gözleriniz yanlış görmüyor, kitabın borcu tamı tamına ve sadece 108,95 Amerikan Doları (tutarı yazıyla da yazacaktım ama çok zor geldi). Fiyatlarımıza her türlü vergi dahil olup, posta ve kargo ücreti ayrıca tahsil edilmektedir.

Her neyse, bu kitaptan alınan ve bir saattir sözünü etmeye çalıştığım bu makaleye göre, akıllı insanların istedikleri başarı düzeyini yakalayamamalarının sebeplerini bir liste haline getirmek mümkünmüş. Bildiğiniz gibi, insanlar normalde okumayacakları metinleri liste haline getirilince okuma eğilimindedirler, kolaylarına geldikleri için olsa gerek. Kimseyi suçladığım sanılmasın lütfen, oluyor bunlar, her gün görüyoruz, lütfen.

Zaten makalenin kendisi de, işte tam da bu üzerinde konuşup durduğumuz listeden oluşuyor. Yani zeki, akıllı, her işte pek mahir olabilecek kapasiteye sahip olan insanların başarısız olmalarının sebeplerinin listesinden. Şu aşamaya gelene kadar lafı çevirme maharetimi takdir etmeyen okur ise gerçekten nankör. Ötesi yok.

Buyrun, size neden başarıyı bir türlü yakalayamadığınızın nedenlerinin listesi… Bu yazıyı okuyanların onda dokuzunun yaptıklarının onda dokuzunun bu listede yer alanlarla birebir örtüştüğünü iddia edebilirim, ama elbette sizinkiler hariç, sevgili okur:

1. Motivasyon eksikliği: Bir yetenek,  o yeteneğe sahip insan onu kullanma isteğini içinde duymuyorsa, çok açık ki hiçbir işe yaramaz. Yok motivasyonun dışsal olanı, içsel olanı varmış, yok dışsal olanı pek kısa sürermiş de içten geleni daha istikrarlı bir performansın gerçekleşmesini sağlayabilirmiş de, bunlar beni şu anda pek ilgilendirmiyor doğrusunu isterseniz.

2. Ani dürtüleri kontrol eksikliği: Böyle canının durup dururken istediği şeyleri hemen yapma alışkanlığı, yüksek performansa ulaşmada en önemli engellerden biriymiş. Örneğin, ben şu anda bu yazıyı yazmaktan sıkıldım ve canım gidip birşeyler atıştırmak istiyor, değil mi?…

Ohh, nefisti.. Ne diyorduk, işte bazı zeki insanlar da yeteri kadar kendilerini kontrol edemeyip akıllarına ilk gelen parlak fikrin peşinden gittiklerinden, başarıya ulaşamıyorlarmış bir türlü. Ben yazarın yalancısıyım, şahsen kendimde hiç böyle bir durum bugüne kadar gözlemlemiş değilim.

3. Azim ve vazgeçmeme özelliğinden mahrum olmak: Yine takdir edileceği gibi, yukarıdaki maddeden azıcık farklı olan bu sebebe göre, bazı insanlar çok çabuk başladıkları bir işten sıkılarak ya da zorluklarından dolayı bırakma huylarından dolayı diğerlerinin ulaştığı mertebelere ulaşamıyorlarmış. Oysa, kararlı kişiler ancak sonuç alamayacaklarını kesin olarak gördükleri zaman, işte ancak o zaman, vazgeçiyorlarmış bir şeyden (var böyle insanlar, ben gördüm).İşte böyle her gün 50 defa

4. Yanlış yetenekleri kullanmak: Bazı yetenekli kişiler de görevlendirdikleri işleri yerine getirirken, binlerce yetenekleri olduğundan olsa gerek, yanlış olanı seçip onu kullanmaya çalışıyor ve bundan ötürü başarıyı yakalayamıyorlarmış. Yazarın, bu tür insanların zeki insanlar olduklarını iddia ettiklerini sanmıyorum, zira azıcık kafası çalışanın bunu yapmayacağını ninem bile bilir (gerçi ninem çoğu şeyi benden iyi bilir, o yüzden yanlış bir örnek oldu bu).

5. Düşünceleri aksiyona çevirememek: Bazı insanlar, bir konu hakkında derin derin düşüncelere dalar ama bir şey yapamazlar ya, onu diyor. Bu süper zeki insanlar, nedense müthiş fikirler ortaya koyabilmelerine rağmen, pek seyrek olarak bu fikirleri hayata geçirmek için kıllarını kıpırdatabilirlermiş, nedendir bilinmez.

Eğer bu listenin devamını okumak ve başarının kalan sırlarını birer birer öğrenmek için sabırsızlanıyorsanız, aşağıya tıklayın lütfen.

6. Sonuca ya da ürüne yeterince odaklanamamak: Bazı insanlar, bir faaliyetin yapılması ile ortaya çıkacak sonuçtan  ziyade sürecin kendisine daha çok odaklandıkları ve hatta bu süreç hakkında endişelendikleri için, başarıya ulaşabilecekleri halde ulaşamazlarmış. Hatta öyleymiş basbayağı.

7. Başladığı işi bitirememek alışkanlığı: Bu neden ve nasıl zeki ve kabiliyetli olarak anıldıklarını anlayamadığımız insanlardan bazıları ise, bir işi hiçbir zaman bir sonuca ulaştıramayacak gibi görünürlermiş (ve tabii ki sonuç da bu olurmuş). Bunun sebebi ise, o iş bittikten sonra ne yapacaklarını bilememeleri veya üzerinde çalıştıkları şeyin detayları içinde aşırı derecede boğulmak olabilirmiş.

8. Başlamaktan korkmak: Daha daha başka zeki kimseler ise örneğin bir projeye bir türlü başlayamaz ya da başlamak için yeterince istek duymazlarmış. Bu durumun kaynağı ise, bu makaleye göre bu kişilerin kararsız bir kişilik yapısına sahip olmaları veya bir işe kendilerine bağlamaktan korkmaları olabilirmiş. Bu ikisinden biriymiş yani kesin, başka alternatifi yok.

9. Sürekli erteleme ya da sürüncemede bırakma alışkanlığı: Bazı acayip insanlar ise (her kim ise bunlar) ancak üzerlerinde bir baskı oluştuğu ya da oluşturulduğu zaman harekete geçebilirlermiş.  Bu tipitipler, büyük bir işi ertelemek için misal,  yapacak küçük ve basit işler arayıp onlarla uğraşırlarmış.

10. Başarısızlık korkusu: Bazı yetenekli insanlar ise, gerçek performanslarını ortaya koymaktan çekinirlermiş, çünkü aslında hayatın gerçek zorluklarından kaçmakmış bütün dertleri.

Belki bu söylediğime şimdi inanmayacaksınız, ama bu liste daha yirmiye kadar devam ediyor, biliyor musunuz? Daha doğrusu, inanabiliyor musunuz? Oysa, hepsini bir başlıkta özetlemenin mümkün olduğu ne kadar da açık: Başarısızlıktan korkmak.

Kalan dokuz maddenin temelinde bunun yattığını görebilmek için uzman olmak gerekmiyor sanırım. Ama siz yine de ben kalan on tanesini de okumak istiyorum, daha doyamadım diyorsanız, o zaman bana da makalenin linkini bir daha vermekten başka yapacak birşey kalmıyor artık.

13 comments on “Akıllı ve yetenekli insanlar neden başarısız olurlar?

  1. Kesinlikle güzel bir yazı.Güzel saptamalar.Yalnız sadece akıllı ve yetenekli insanlara indirgemek ne kadar doğru o da tartışılır.Bi de sana kesinlikle katılıyorum altyapısının, başarısızlıktan korkmak olduğunu ve sonrasında da bu korkunun diğer nedenleri de tetiklediğini düşünüyorum mesala başladığın işi bitirememe ve sürüncemede kalmak gibi.Konuyu buraya bağlamamın nedeni ise 9.madde belirttiğin tipitiplerden birinin de ben olabilme düşüncesi :) Hoş ben yazarın bahsettiği kadar kronik bir vaka olmaya bilirim ama yakın bir zamanda içimde bulunduğum durum bu konuya yakın hissettirdi beni şöyleki; sınavlara 1 hafta kala ders çalışma durumunda iken, ders çalışma stresinin ve daha çok da başarısız olma düşüncesinin, beni odaklanmaktan alıkoymasına hatta kendimi de vicdanen rahatlatacak sürekli mazeretler yaratarak, ders çalışamama etkili olduğunu düşünüyorum..sonuç kısmi başarısızlık tabi :) sadece bundan çok daha ciddi boyutta durumlar olabileceğine naçizane küçük bir örnek :)

  2. Önceden tanımlanmış başarılar, genelde kararlılık gerektirir, ama pek zeka ve yaratıcılık gerektirmez. Bu yüzden zeki insan “başarılı” olma yolunda motivasyon azlığı yaşar, çünkü gerçek yeteneklerini kullanamamak ve bunların önemsenmemesi canını sıkar. Öte yandan hırslı aptalların hiyerarşide zekilerin üzerine çıkıp onları tahakküm altına alması da acıdır; zeki insan manasız baskılar altındayken daha da verimsizleşir. O yüzden bence dengeyi bulmak gerekir. Aptalların bizi aşağılayabileceği ölçüde başarısız olmamalıyız, ama en tepeye çıkmak için tırmalayıp yeteneklerimize ihanet de etmemeliyiz. Naçizane fikrimdir.

  3. Vaay, ilginç yorumlar geliyor. Yazı ilginç olunca yorumu da ona benziyor demek ki. Cevaplarım var sizlere, kaybolmayın, yazacağım en kısa sürede.

  4. ben kafayı “başarı” kavramına taktım, neye göre başarıdan bahsediliyor ki burada?

    zeki olan bir insan ne istediğini bilir ve gerekeni yapar diye düşünüyorum, ayrıca zeki olduğu icin başkalarının başarı diye adlandırdığı şeyleri reddeder, örneğin zenginlik ya da rütbe peşinde koşacarak zamanını boşa harcamaz, bunlar kolay hedeflerdir onun icin.. bknz EINSTEIN.

  5. Benim bildiğim ise, zeki insan genellemelerden kaçınır, hele az bildiği konularda kesin söz etmekten iyice imtina eder. Bu da benim bildiğim işte. Naçizane..

  6. Zeki insanların genelde bu tür özelliklere sahip olduğuna dair genel bir tespit var mı ortada, anlayamadım tam olarak. Sonuçta bir insanın burada sıralanmış “handikap”lardan kimine sahip olması, hatta aynı anda birden fazlasına sahip olması şaşılacak bir şey olmazdı; zeki olsun ya da olmasın. Aslında özetle söylenmek istenen şey, başarı için yeterli tek unsurun zeka olmadığı. Yazıyı tersten okuduğumuz zaman, bu listenin aynı zamanda başarılı olmak için gerekli motivasyonların bir listesi olduğunu görebiliyoruz. Sonuç olarak şunu tekrar sormak istiyorum; bu yazı, bu handikaplara zeki insanların diğerlerinden daha fazla kapılma ihtimali olduğuna dair bir tespit içeriyor mu? Zeki insanların bir türlü başarıyı yakalayamamasının sebebi, zeki olmaları mı -çünkü eğer bunlar zekilere özgü handikaplarsa fazla zeki olmak başarıya engel demek yanlış olmuyor gibi- yoksa bunlar zeki olmayan birisinin kendi çapındaki başarısını da olumsuz etkileyebilecek unsurlar değil mi zaten?

  7. Sevgili Ali,

    Sorun çok uzun, bence aynı şeyi yarı sayıda kelime kullanarak sorman mümkündü. Sadece bir gözlem olarak belirtiyorum, yanlış anlama.

    Sorunun cevabına gelince, elbette ki öyle bir anlama gelmiyor ve tüm zeki ve yetenekli insanların yazıda bahsedilen bu özellikleri taşıdığı sonucuna varmak bana oldukça zor geliyor.

    Sorunun cevabının yazının özellikle ilk kısmında açık ve net olarak verilmiş olduğunu düşündüğümden, o kısımları bir kez daha okumanı salık veririm.

    Hadi sağlıcakla kal,
    Can

  8. İrade, motivasyon ve kararlılık herkesin bildiği faktörler. Ama ıskalanan bir nokta şu bence:”her şey olmaya çalışan hiçbir şey olamaz”. Özetle “bir tek konuya odaklanmak”. Dikkati sadece bir şeye odaklamak ve bunu sabırla devam ettirmek.

  9. hayat her zaman yazılardan ibaret olmuyor bazen saglam destekler çok büyük hedeflere götürür insanları

  10. akıl ve zeka bazı kişilerce ayrı olgular olarak tanımlanır. ama ne yazık ki, ikisi aynıdır. ya da zeka aklı meydana getirmekte, akıl zekanın bir sonucu olarak belirmekte.
    başarıya gelince, bu iş kapitalizm koşullarında biraz düzene uşak olmayla alakalı olduğundan üstüne tartışılır.

  11. güzel yazı.birçok normal insanda ve birçok zeki insanda da olan şeyler.aslında bu maddelerin hepsi kendini kontrol edememe sonucuna varıyor.iyi iyi

  12. […] Ender Gökçe tarafından hazırlanan sitede “Akıllı ve yetenekli insanlar neden başarısız olurlar?” ya da “Okulda yaratıcılığa yer var mı?” gibi sorulara cevap aranırken, […]

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: